بررسي مباني و مصاديق قاعده فقهي تبعيّت نما از اصل در فقه اماميه

نام و نام خانوادگی: كلثوم محمودي                                                     

نام رشته: فقه و اصول

موضوع: بررسي مباني و مصاديق قاعده فقهي تبعيّت نما از اصل در فقه اماميه

 استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر حيدر باقري اصل

استاد مشاور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر

استاد داور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر                    

تاریخ دفاع: 1396/12/07

 چکیده:

از مباني ومصاديق قاعده (تبعيت نماء از اصل ) در كتب ومباحث فقهي به صورت مبسوط، سخني به ميان نيامده و ابعاد و زواياي گوناگون آن مورد بحث واقع نشده است. نماء به مالي گويند كه به تدريج از اعيان اموال بدست مي آيد، بي آنكه از عين مال به گونه اي محسوس بكاهد، خواه اين ثمره مثل ميوه درختان، عين مادي باشد يا وصفي كه عين مال از آن جهت قابل انتقال است. اين عين، تا زماني كه وابسته به پايه ي اصلي است و بر آن پرورده مي شود، بطوري كه هر كسي در اين زمان خريد و فروش دارد، و نماء و ثمره را در بيع متعلق به مشتري مي دانند و لازمه ي اين نظريه، تحقق مالكيت مشتري است. اين پايان نامه كاوشي در تبيين و تشريح مباني و مصاديق يكي از قواعد فقهي است كه علي رغم تأثير آن در فقه، كمتر به بحث از آن پرداخته شده است. مجموعه مطالب و بحث هايي كه در اين پايان نامه نوشته شده است در سه فصل دسته بندي شده است فصل نخست آن به بيان كليات و مفاهيم اختصاص يافته و ابتدا به ارائه مباحثي در مورد مطلق قواعد فقهي پرداخته شده و در مورد معناي لغوي واصطلاحي قاعده و ضابطه، مباني و اصل وبرخي ديگر از عناوين، مطالبي ذكر شده است و سعي شده حدالامكان مشتمل بر دقت و نوآوري باشد. در فصل بعد از مصاديق قاعده سخن به ميان آمده ونما و انواع آن مورد بررسي قرار گرفته و فروض آن به صورت جامع ذكر گرديده است. همچنين در اين قسمت به بحث مهم، تفرقه بين نماي متصل ومنفصل اشاره شده و نسبت به ماهيت اين قاعده كه آيا در هر دو فرض يك قاعده جاري مي شود يا دو قاعده مختلف با مضمون متفاوت مورد تمسك واقع شده و در اين فصل نماي متصل و قاعده جاري در آن به تفصيل مورد بحث واقع شده است. در فصل سوم مستندات و مباني اين قاعده به تفصيل مورد بحث واقع شده است، و در مورد رواياتي كه مي توان از آنها در اين راستا، سود جست، بحث هاي مبسوطي به ميان آمده است. همچنين در مورد سيرۀ، اجماع و استدلال به ربط بين نما و اصل بحث هايي مطرح شده است.

كليد واژه: قاعده، تبعيّت، نماء، اصل، فرع، مباني، مصاديق

اخلاق حرفه اي مفسران

  نام و نام خانوادگی: وحيده احمد پور                                                  

نام رشته: تفسير و علوم قرآن

موضوع: اخلاق حرفه اي مفسران

 استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای سيد ضياءالدين

استاد مشاور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای يقوب قاسمي خوئي

استاد داور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر محمد علي نوروزي قزويني                      

تاریخ دفاع: 1396/02/16

 چکیده:

قرآن كريم، كتاب خداست و از طرف او براي هدايت بشر فرستاده است تا همه ي مسلمانان با بهره گيري از اين برنامه ي جامع و كامل، به هدف مطلوب كه همان ” بندگي خداست” نائل گردند؛ چرا كه هدف از خلقت انسان ها ” بندگي پروردگار” مي باشد. محتواي قرآن به گونه اي است كه، هر كس به مقدار توانايي درك خود، مي تواند از اين خوان گسترده الهي بهره مند شده و آن را در زندگي خود جاري و ساري سازد. لذا براي بهره مندي بيشتر از آن بايستي آيات برا ي آنان قابل فهم باشد. فهم قرآن نياز به علم تفسير دارد كه لازمه اين امر، رعايت اخلاقياتي است كه ارتباط مستقيم و تنگاتنگ با تفسير آيات قرآن دارند. در اين نوشته، منظور از اخلاق حرفه اي در تفسير، آن دسته از اخلاقياتي است كه امر تفسير بدون رعايت آن ها، منجر به انتقال نادرست مقاصد الهي از آيات مي شود. رعايت «اخلاق حرفه اي» در تفسير آيات قرآن كريم، هم از لحاظ عملي و هم از لحاظ علمي، مصاديقي دارد كه عبارتند از: بايدهاي باور محور، علم محور و عمل-محور كه هر كدام از اين بايدها، زيرمجموعه هاي خود را دارا مي باشند. با توجه به اهميت اخلاق در تفسير بايستي اين بايدها به طور مطلوب توسط شخص مفسر رعايت گردند. در مقابل اين الزامات اخلاقي، آسيب هايي هم هستند كه وجود آن ها در تفسير، باعث انتقال نادرست مقصود اصلي خدا از آن آيات است و موجبات شقاوت ما را فراهم مي سازد. اين آسيب ها نيز به نوبه ي خود مصاديقي دارد. مانند: اخذ باطن گرايي و ظاهرگرايي افراطي در تفسير آيات قرآن، منافات داشتن تفسير قرآن با سنت قطعي، تحجرگرايي در تفسير و … .

كليدواژه ها: اخلاق، حرفه، اخلاق حرفه اي، مفسر، تفسير

نقش امتثال اجمالي در استنباط احكام فقهي 

نام و نام خانوادگی: مرضیه زابلي نهاء                                                     

نام رشته: فقه و اصول

موضوع: نقش امتثال اجمالي در استنباط احكام فقهي 

 استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر عبدالرضا لطفی

استاد مشاور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر اکبر ساجدی

استاد داور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر حیدر باقری اصل                         

تاریخ دفاع: 1396/12/07

 چکیده:

پژوهش «امتثال اجمالی در استنباط احکام فقهی» بر گرفته از منابع اصولی با محور قرار دادن قواعد اصولی، امتثال اجمالی را بررسی می­ کند و در صدد یافتن پاسخی روشن بر این سؤال است که امتثال اجمالی در استنباط احکام فقهی چه نقشی دارد؟ امتثال اجمالی؛ یعنی انجام دادن تمام اطراف علم اجمالی.

مشهور اصولی ­ها قائلند که علم اجمالی مانند علم تفصیلی مثبت تکلیف است بنابراین مخالفت با علم اجمالی حرام و موافقت با آن واجب است، و در این حکم فرقی نمی­کند که شبهه موضوعیه باشد یا حکمیه.

از دست آوردهای مهم دیگر این پژوهش نسبت به موضوعات مختلف این است که در شبهات محصوره هم مخالفت قطعیه حرام و هم موافقت قطعیه واجب است، ولی در شبهات غیر محصوره مخالفت قطعیه حرام امّا موافقت قطعیه واجب نمی ­باشد. در واجبات توصلی که قصد قربت در آنها شرط نیست اعم از این که احتیاط مستلزم تکرار باشد یا نه اگر مکلف در حین انجام عمل با تمکن از امتثال تفصیلی به امتثال اجمالی بسنده کند کفایت می­ کند، امّا در مورد واجبات تعبدی رعایت احتیاط در تمام موارد، حَسَن و نیکو است، مگر این که باعث اختلال نظام و هرج و مرج در زندگی انسان گردد. در مورد محتملات در یک عمل برخی از اصولی­ها از جمله مرحوم شيخ انصاری   قائل­اند به این­که جمع صورت می­گیرد .

کلید واژه ها: امتثال، اجمال، امتثال اجمالی، شبهات حکمیه، شبهات موضوعیه

مستندات قرآني مناظرات امام رضا عليه السلام

 نام و نام خانوادگی: عزيزه سعادتمند                                                   

نام رشته:تفسير و علوم قرآن

موضوع: مستندات قرآني مناظرات امام رضا عليه السلام

استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر محمد سبحاني يامچي

استاد مشاور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر قربانعلي كريم زاده قراملكي

استاد داور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر علي اسدي                        

تاریخ دفاع: 1396/07/20

چکیده:

    ائمه معصومین علیهم السلام به عنوان جانشینان پیامبر خاتم حضرت محمد صلی الله علیه وآله مبیّن وترجمان قرآن، نقش حفظ دین اسلام از تحریف وتبیین درست باورهای دینی را بر عهده دارند. همچنین برخوردار از علم لدنی و خُزّان علم الهی هستند،که با عرضه­ی رفتار وگفتارآنها به قرآن به عنوان ثقل اکبر، همتایی این دو (ثقلین) بیشتر و بهتر درک می­شود. در نگاه شیعه، امامان همگی نوری واحدند و پاکانی هستند که به درک حقیقت لدی الله قرآن رسیده­اند. ولی با توجه به شرایط وضرورتهای زمان و مکان، هر کدام در یک یا چند ویژگی برجسته اند. در این میان حضرت امام رضا علیه السلام به دلیل ویژگیهای اجتماعی– سیاسی زمان خویش به عنوان اینکه یگانه­ی عصر خویش در علم و فضیلت و تقوا بودند، عالم اهل بیت لقب گرفتند. ایشان موقعیت خاصی داشتند که با عالمان ادیان و مذاهب مختلف مناظره وگفتگو نمایند و به سوالات و شبهات مهم اعتقادی آنها پاسخ گویند. در همه مناظرات که درباره مباحث اعتقادی (توحید، عصمت انبیاء علیهم السلام، فضایل اهل بیت علیهم السلام و…)بود، عالمانه پیروز میدان بودند. باتوجه به اینکه یکی از روش های امام در تعظیم وبزرگداشت و اعتبار قرآن، این بود که در بسیاری از مناظره­ها و بحث های علمی به آیات قرآن استدلال می کردند، البته در مواردی که با افراد غیر مسلمان مناظره می­کردند از بحث­های عقلی برای اثبات و درستی حقایق بهره می­بردند. آن استدلالها نیز ریشه در آیات و آموزه های قرآن کریم دارد که در این تحقیق، با تفکیک مناظرات بر حسب موضوع، مستندسازی قرآنی صورت گرفته است و برای بیانات اصلی امام علیه السلام از آیات و دلایل قرآنی سندی ارایه شده است.

واژگان کلیدی : قرآن کریم، امام رضا علیه السلام، مستندات قرآنی، توحید، عصمت، نبوت.

سيماي اجتماعي مومنان در قرآن

نام و نام خانوادگی: الهام بهشتي نيا

نام رشته: تفسير و علوم قرآن

موضوع: سيماي اجتماعي مومنان در قرآن

استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر حميد محمدي راد

استاد مشاور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر عمران عباسپور

استاد داور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر سيد ضياء الدين عليا نسب       

تاریخ دفاع: 1395/09/24

چکیده:

 از آن حیث که انسانها برای رهایی از خود و رسیدن به فضای باز توحیدی ناگزیر از زندگی در صحنه اجتماع و تعامل با همنوعان خود می­باشند؛ و روح انسانی در صحنه اجتماع بالندگی بیشتری پیدا می­کند. مومنان حقیقی کسانی هستند که در تمام کارها و سخنان خود هدفی صحیح دارند و از زندگی در صحنه اجتماع نیز هدف ایشان رسیدن به فلاح و رستگاری ابدی است. قرآن ویژگی­ها و خصوصیات مومنان را که در محیط جامعه و در برخورد با همنوعان بیان شده نموده است. تا در سایه عمل به این فرامین در مرحله اول خود افراد از تسلیم شدن به وضع رخوت و سستی و رکود معنوی محفوظ بمانند و سپس جامعه به راه و روش­های هدایتگرانه و وضع مطلوب برسد. نوشتار حاضر با روش کتابخانه­ایی در نهایت به این نتیجه رسیده است که قرآن برخی صفات اخلاقی از قیبل امانت داری، وفای به عهد و پیمان، و برخی اوصاف عبادی از قبیل برگذار کننده نماز با جماعت، و برخی اوصاف اقتصادی از قبیل انفاق نمودن و اوصاف سیاسی همانند امر کننده به خوبی­ها و نهی کننده از بدیها را بر شمرده است.

کلید واژه ها­: مومنان، اجتماع، سیمای اجتماعی، همنوعان، اوصاف اجتماعی

قاعده نفي سبيل و تطبيق آن با سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران

 نام و نام خانوادگی: فاطمه ابراهيم زاده                                                      

نام رشته: فقه و اصول

موضوع: قاعده نفي سبيل و تطبيق آن با سياست خارجي جمهوري اسلامي ايران

استاد راهنما: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر سيد باقر سيدي بنابي

استاد مشاور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر مهدي قهرمان

استاد داور: حجت الاسلام و المسلمین جناب آقای دکتر سيد جواد حسيني خواه                      

تاریخ دفاع: 1396/12/21

چکیده:

 یکی از اصول حاکم بر سیاست خارجی اسلام که برتمام روابط خارجی و بین المللی اسلام در زمینه های گوناگون نظامی، سیاسی، اقتصادی و فرهنگی حاکمیت دارد و کلیه روابط مسلمانان باید براساس آن برنامه ریزی شود، اصل مهم و اساسی «نفی سلطه» یا «قاعده نفی سبیل» است. در صورت عملی شدن این اصل و قاعده فقهی،کفار و بیگانگان کوچکترین راه نفوذ و تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی بر مسلمانان نخواهند داشت. این اصل و قاعده محکم فقهی ضامن حفظ استقلال اسلام و مسلمانان در تمام زمینه هاست . دلایل این قاعده ازطریق قران روایت ،اجماع،دلیل عقلی و مناسبت حکم و موضوع اثبات می گردد این قاعده بر احکام اولیه حکومت دارد و تا زمانی قابل اجراست که با مصلحت بلند مدت مومنان معارضت نداشته باشد قاعده در قانون اساسی و قانون مدنی و قانون مجازات اسلامی ایران قابل اجراست و در تاریخ نمونه هایی داریم که علما بر طبق این قاعده فتوا داده اند ما کاربرد این قاعده را در روابط بین الملل سیاسی ،اقتصادی ،فرهنگی ونظامی بررسی کرده ایم  و برای هر کدام نمونه هایی را آورده ایم و در پایان از ان جایی که بررسی هر چهار موردسلطه در گنجایش این تحقیق نبود فقط به بررسی آثار سلطه سیاسی پرداخته ایم  که به نمونه هایی  مثل :دخالت و رقابت ابر قدرت ها در مناطق تحت سلطه ، وابستگی فکری مراکز تولید اندیشه به بیگانگان ،اخذ موافقت غرب برای تصمیمات کشور و سرسپردگی مقامات کشور به غرب ،ایجاد نظام های متعدد در مناطق زیر سلطه و عقب مانده نگه داشتن ان ها و مصرفی بار آوردن این مناطق ….می شوندوبرای جلوگیری از این سلطه سیاسی راهکارهایی مثل تقویت اندیشه اطاعت از رهبری ،حفظ  وتدوام اثبات سیاسی برای امنیت در سرمایه گذاری ،ایجاد برنامه ها و طرح ها در جهت جلوگیری از تجاوز بیگانگان ،تقویت پیوند دولت وملت ،اتکا به منابع انسانی و علمی خود و صرف بودجه در زمینه حفظ و توسعه صنایع بومی …را می توان نام برد.

کلیدواژه ­ها: نفی، سبیل،کافر، مسلمان، سیاست، خارجی، اسلامی 

این غزل برای نخستین بار منتشر می شود،متن شعر از این قرار است:

می کند آشفته ام، همهمه ی خویشتن                  کاش برون می شدم، از همه ی خویشتن
می کشد از هر طرف، چون پر کاهی مرا                 وسوسه ی این و آن، دمدمه ی خویشتن
پنجه در افکنده ام، در دل خونین خویش               گرگ وش افتاده ام، در رمه ی خویشتن
باده ی نابم گهی، زهر هلاهل گهی                        خود به فغانم از این، ملقمه ی خویشتن
طفلم و بنهاده سر، بر سر دامان عشق                    تا کندم بیخود از، زمزمه ی خویشتن
مست و خرابم امین، بی خبر از بود و است            از که ستانم بگو! مظلمه ی خویشتن

تصویر دست نوشته مقام معظم رهبری اهدایی به دومین کنگره شعر کتاب دفاع مقدس در ادامه می‌آید.

https://www.yjc.ir/fa/news/6577942/%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B1-%D8%BA%D8%B2

در پرتو تجزیه و تحلیل آیات و روایات، می‏توان به ده انگیزه و هدف از اهداف و انگیزه‏های بعثت اشاره كرد كه عبارتند از:

1- اتمام حجّت

«رُسُلاً مُبَشِّرینَ وَ مُنْذِرینَ لِئَلاّ یَكُونَ لِلنّاسِ عَلَی اللّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ»؛ «پیامبرانی كه بشارت دهنده و بیم دهنده بودند، تا بعد از این پیامبران، حجّتی برای مردم بر خدا باقی نماند و بر همه اتمام حجّت شود.»سوره نساء/ 165

2ـ رفع اختلاف

«كانَ النّاسُ اُمَّةً واحِدَةً فَبَعَثَ اللّهُ النَّبِیینَ مُبَشِّرِینَ وَ مُنْذِرینَ وَ اَنْزَلَ مَعَهُمُ الْكِتابَ بِالْحَقِّ لِیَحْكُمَ بَیْنَ النّاسِ فیَما اخْتَلَفُوا فِیهِ»؛ «مردم در آغاز یك دسته بودند و تضادی در میان شان وجود نداشت، به تدریج جوامع و طبقات پدید آمد و اختلافات و تضادهایی در میان آن‏ها رخ داد در این حال خداوند پیامبران را برانگیخت، تا مردم را بشارت و بیم دهند و كتاب آسمانی كه به سوی خود دعوت می‏كرد، با آنها نازل نمود، تا در میان مردم در آن‏چه اختلاف داشتند، داوری كند.» بقره/213

3- قیام به عدالت

 «لَقَدْ اَرْسَلْنا رُسُلَنا بِالْبَیِّناتِ وَ اَنْزَلْنا مَعَهُمُ الْكِتابَ وَالْمِیزانَ لِیَقُومَ النّاسُ بِالْقِسْطِ»؛ «ما رسولان خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنها كتاب (آسمانی) و میزان (شناسایی حق از باطل و قوانین عادلانه) نازل كردیم، تا مردم قیام به عدالت كنند.» حدید/25

4- آزادی و آزادگی و رهایی از امور بیهوده و خرافات

«اَلَّذِین یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ… وَ یَضَعُ عَنْهُمْ اِصْرَهُمْ وَ الاَغْلالَ الَّتی كانَتْ عَلَیْهِمْ»؛ «كسانی كه از فرستاده خدا پیامبر صلی الله علیه و آله پیروی می‏كنند… پیامبری كه بارهای سنگین و زنجیرهایی را كه بر آنها بود از دوش و گردنشان، برمی‏دارد.»اعراف/ 157

5ـ هدایت، امر به معروف و نهی از منكر و رهایی از ظلمت‏ها و كشیدن انسان‏ها به سوی نور

«الـر * كِتابٌ اَنْزَلْناهُ اِلَیْكَ لِتُخْرجَ النّاسَ مِنَ الظُّلُماتِ اِلَی النُّورِ»؛ «این كتابی است كه بر تو ای پیامبر نازل كردیم، تا مردم را از تاریكی‏های (شرك و ظلم و جهل) به سوی روشنایی (ایمان، عدل و آگاهی) به فرمان پروردگارشان درآوری.» ابراهیم/2-1

سایر آیات در این زمینه: 16 مائده و 175 اعراف آمده،

6ـ آموزش كتاب و حكمت

«هُوَ الَّذی بَعَثَ فِی الاُمِیّینَ رَسُولاً مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَكّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْكِتابَ وَالْحِكْمَةَ»؛ «خداوند كسی است كه در میان جمعیّت درس نخوانده، رسولی از خودشان برانگیخت كه آیاتش را بر آنها می‏خواند، و آنها را تزكیه می‏كند، و به آنان كتاب (قرآن) و حكمت می ‏آموزد.» جمعه/2

7ـ تهذیب و پاك‏سازی

چنان كه در آیه 2 جمعه (آیه قبل) همین مطلب ذكر شده است.

8ـ آزادی انسان‏ها از زیر یوغ طاغوت‏ها و استكبار

«وَ لَقَدْ بَعَثْنا فِی كُلِّ اُمَّةٍ رَسُولاً اَنِ اعْبُدُو اللّهَ وَاجْتَنِبُوا الطّاغُوتَ»؛ «ما در هر امّتی رسولی برانگیختیم كه خدای یكتا را بپرستید و از طاغوت اجتناب كنید.»نحل/36

9ـ تقویت و ارتقاء تفكّر و اندیشه صحیح و والا

چنان كه امام كاظم علیه السلام فرمود: «مابَعَثَ اللّهُ اَنْبِیائَهُ وَ رُسُلَهُ اِلی عِبادِهِ اِلاّ لِیَعْقِلُوا عَنِ اللّهِ… وَاَكْمَلُهُمْ عَقْلاً اَرْفَعُهُمْ دَرَجَةً فِی الدُّنْیا وَالآخِرَةِ»؛ «خداوند پیامبران و رسولان را به سوی بندگانش مبعوث نكرد، مگر این كه از جانب خدا تعقل كنند و بیندیشند و از این سو، بر معلومات و ارتقاء فكری خود بیفزایند.»

10- تكمیل و ارتقاء ارزش‏های اخلاقی

چنان كه رسول اكرم (ص) فرمود: «اِنَّما بُعِثْتُ لاُتَمِّمَ مَكارِمَ الاَخْلاقِ»؛ «همانا به پیامبری برانگیخته شده‏ام تا ارزش‏های اخلاقی را به كمال برسانم.»

در سخن دیگر فرمود: «اِنَّما بُعِثْتُ لاُتَمِّمَ حُسْنَ الاَخْلاقِ»؛ «همانا مبعوث شده‏ام تا نیكی اخلاق را به درجه عالی و كمال برسانم.»